Il-Mit tal-Convivencia

“Il-Mit tal-Convivencia” huwa wieħed mibni fuq l-idea popolari ta’ convivencia, jiġifieri li l-komunitajiet Kattoliċi, Lhud u Musulmani kienu jgħixu f’armonija paċifika fi Spanja medjevali, partikolarment matul il-perjodu wara l-konkwista Musulmana. Dan il-mit spiss jintuża fid-diskussjonijiet moderni biex jippromwovi viżjoni idealizzata ta’ armonija kulturali, imma l-awtur jargumenta li hija distorsjoni tal-istorja li tissimplifika l-kumplessitajiet tal-perjodu.

Il-kunċett ta’ convivencia kiseb popolarità matul is-seklu dsatax u baqa’ jiġi ċċelebrat bħala mudell ta’ koeżistenza paċifika. Madankollu din in-narattiva hija bbażata ħafna fuq nostalġija u storja selettiva. Filwaqt li huwa veru li l-Kristjani, Lhud, u Musulmani interaġixxew b’diversi modi, dawn l-interazzjonijiet kienu ħafna drabi kkaratterizzati minn dinamiċi ta’ poter inugwali, sfruttament ekonomiku, u diskriminazzjoni sistematika, mhux koeżistenza armonjuża.

Il-Mit ta’ Convivencia ma tikkunsidrax il-fatt li l-gruppi reliġjużi u etniċi differenti fi Spanja medjevali ma kienux neċessarjament qed jgħixu f’armonija paċifika iżda kienu suġġetti għal ġerarkija soċjali. Pereżempju, waqt li l-Musulmani kienu jmexxu fuq il-Peniżola Iberika, il-popolazzjonijiet Kristjani u Lhudija kienu spiss relegati għal stati soċjali u politiċi baxxi. Il-Musulmani imponew il-ġizja, taxxa fuq dawk li ma kienux Musulmani, u specjalment l-komunitajiet Lhud, għalkemm xi drabi f’pożizzjonijiet ta’ influwenza, kienu għadhom jeħtieġu li jinnavigaw fid-dinja ta’ liġijiet diskriminatorji u stigma soċjali.

Problema sinifikanti bil-Mit ta’ Convivencia hija li tftittex li tirromanticizza lil Spanja Islamika, tagħmilha bħala era dehebija ta’ multikulturaliżmu. Filwaqt li l-perjodu taħt ir-renju ta’ Musulmani, partikolarment fi bliet bħal Córdoba, seta’ kien ra fjoritura intellettwali u kulturali, dan ma jfissirx li l-Musulmani, Lhud, u Kristjani kienu jgħixu f’socjetà utopika bla kunflitti. Fil-fatt kellek avvenimenti li juru li dan ma kienx minnu. Ħa nsemmu erba’ eżempji bħala xiehda ta’ tensjonijiet u vjolenza qawwija bejn il-gruppi reliġjużi, li tiddiżapprova l-verżjoni idealizzata ta’ convivencia…

1. Il-Martri ta’ Cordoba fis-sena 859, ħames Insara f’Córdoba ġew moghtija l-mewt fuq ordni tal-Kalif Abd al-Rahman talli rrifjutaw li jirrinunzjaw il-fidi tagħhom u jikkonvertu għall-Islam. Fosthom kien hemm Aurelius, Natalia, Eulogius, Perfectus, Sisenandus, Rodericus fost oħrajn. Huma apertament quddiem il-pressjoni sabiex l-Insara jaqilbu għall-Islam, iddenunzjaw dik li issa kienet ir-reliġjon uffiċjali u għalhekk ġew ordnati li jew jaqilbu l-fidi jew jieħdu l-martirju. Meta ġew ordnati li jikkonvertu, għażlu l-martirju, u wrew il-kuraġġ tagħhom. L-azzjonijiet tagħhom ispiraw ħafna biex jikkumbattu l-pressjoni reliġjuża u jibqgħu fidili għall-fidi tagħhom.
   
2. Ir-rewwixta ta’ Ibn Hafsún. Umar ibn Hafsún kien mexxej ribelluż tas-seklu 9 f’Al-Andalus, huwa oppona l-Emirat Umayyad ta’ Córdoba, għaliex kien hemm bosta diskriminazzjoni mhux biss kontra dawk li baqu’ Insara, imma saħansitra kontra dawk li qalbu Musulmani imma ma kienux ta’ dixxendenza Għarbija jew Berbera. Din ir-rewwixta li huwa ferrex mill-fortizza tiegħu f’Bobastro, u għaqdet diversi frazzjonijiet Insara u Musulmani kontra l-ħakma tal-Emirat. Ir-reżistenza tiegħu damet għexieren ta’ snin, u sfidat l-awtorità tal-Umayyads. Għalkemm kellu miegħu xi Nsara, meta dan sar Nisrani, bosta mis-segwaċi Musulmani telquh, tant li l-moviment tiegħu ddgħajjef u wara l-mewt tiegħu fl-917, ġie soppress mill-Umajjadi. Fl-aħħar, l-Umajjadi għaffġu r-ribelljoni u reġgħu ħadu Bobastro fl-928.
   
3. Il-massakru tal-Lhud ta’ Granada fl-1066 meta numru kbir ta’ Lhud ġew maqtula fil-belt ta’ Granada, fi Spanja kien kaġunat minn tensjonijiet li qamu bejn il-popolazzjoni Musulmana u l-komunità Lhudija. Il-massakru seħħ matul ir-rebħa tar-renju ta’ Badis ibn Habus. Wara kriżi politika kaġunata mill-impressjoni li l-Emir kien qiegħed jiffavorixxi lill-komunità Lhudija, il-folla, inċitata minn sentimenti antisemitiċi, attakkat lill-popolazzjoni Lhudija, inqatlu mal-4000 ruħ u inħarqu djar u negozji Lhud. Il-massakru mmarka punt ta’ bidla fil-istorja tal-Lhud fl-Al-Andalus, li wassal għat-tnaqqis tal-influwenza tagħhom fir-reġjun u t-tnaqqis tal-prosperità Lhudija taħt ir-reġim Musulman. Tajjeb li nsemmu li f’dan il-perjodu bosta Lhud marru fil-parti Nisranija.
   
4. L-Almohadi, kienu setta fundamentalista Islamika li wara l-1145 invadew Spanja. Huma kienu jqisu li Musulmani oħra tbegħdu mill-fidi vera fil-waqt li lil dawk li ma kienux Musulmani, kellhom jingħataw ghazla, jew jikkonvertu jew jingħataw l-mewt jew l-eżilju. Hekk kif ikkontrollaw l-akbar parti ta’ Spanja Islamika huma neħħew lil-Lhud u lill-Kristjani l-libertà reliġjuża tagħhom. L-Almohadi rrifjutaw il-kunċett ta’ dhimmi, jiġifieri li min mhux Musulman jibqa’ jeżisti basta jħallas taxxa apposta (Ġiżja) u talbu li kulħadd jaċċetta lill-fundatur tagħhom, Ibn Tumart bħala l-Mahdi. Huma forzaw konverżjonijiet, bil-Lhud u l-Kristjani ħafna minnhom jikkonvertu taħt pressjoni biex jevitaw il-vjolenza. Il-filosofu Lhudi Maimonides u l-familja tiegħu kienu rapportati bħala fost dawk li temporanjament konvertew għall-Islam sakemm ħarbu lejn l-Eġittu. L-Almohadi, billi rrikonoxxew konverżjonijiet mhux sinċieri, imponew regolamenti stretti, inkluż kodiċi ta’ lbies għal-Lhud, u b’hekk ħarġu aktar diskriminazzjoni u diviżjonijiet soċjali.

Dawn l-erba episodji, minn bosta, juruli li kuntrarju għall-Mit tal-Convivencia, Al Andalus (Spanja Islamika), kienet mifnija b’firdiet etniċi u reliġjużi. Ħafna drabi l-idea ta’ convivencia tiġi ppreżentata bħala li ntemmet wara r-Rikonkwista Kristjana fis-seklu 15. Madankollu, kif rajna din in-narattiva tissimplifika d-dinamiċi kumplessi tal-relazzjonijiet reliġjużi u kulturali qabel, waqt, u wara r-Rikonkwista. Il-ħakma u l-konverżjonijiet forzati tal-Musulmani u Lhud, kif ukoll il-qawmien tal-Inkwiżizzjoni Spanjola, jirriflettu storja twila ta’ intolleranza reliġjuża li ma kenitx limitata b’ riżultat tar-Rikonkwista, iżda kienet teżisti għal bosta sekli.

Tajjeb li naraw wkoll l-impatti moderni tal-Mit tal-Convivencia. Spiss dan jiġi użat bħala kontra-punt għall-kwistjonijiet moderni ta’ multikulturalizmu, speċjalment fid-diskussjonijiet dwar l-immigrazzjoni u l-integrazzjoni soċjali. Billi tidealizza l-passat, jiġu ġenerati riski ta’ tgħawwiġ tal-istorja u tħassar l-isforzi biex nifhmu l-isfidi reali tal-koeżistenza llum. In-narattiva nostalġika ta’ Spanja medjevali armonjuża u multikulturalista hija fl-aħħar mill-aħħar interpretazzjoni selettiva u mhux eżatta tal-istorja, li tgħatti l-kunflitti, l-inugwaljanza, u d-diskriminazzjoni li kkaratterizzaw ir-relazzjonijiet bejn il-gruppi reliġjużi.

Fl-aħħarnett, l-Mit ta’ Convivencia iservi għal skop nostalgiku u eċċessivament sempliċifikat, li jahbi l-kumplessitajiet tas-soċjetà Spanjola medjevali. Filwaqt li ċerti mumenti ta’ kooperazzjoni u influwenza reċiproka seħħew, dawn kienu mxejna minn vjolenza sistematika, segregazzjoni, u inugwaljanza.